Biblijski istoricizam vs futurizam

1. PRIRODA DRUGOG HRISTOVOG DOLASKA

Prema klasičnoj (istoricističkoj) biblijskoj eshatologiji, Drugi Hristov dolazak je:

• jedinstven, javan i vidljiv događaj
• dešava se jednom na kraju istorije
• nema „skrivenih faza“
• povezan je direktno sa uskrsenjem mrtvih i preobraženjem živih čekalaca Hrista (uključuje spasene iz svih vjekova).

Prema futurističkoj eshatologiji (dispenzacionalizam), Drugi dolazak se dijeli na dvije faze:

1. tajno uznesenje (eng. rapture) – Hrist dolazi „nevidljivo“ po Crkvu
2. javni dolazak nakon perioda nevolje (tribulacije)

 

3. UZNESENJE (RAPTURE)

U klasičnom pogledu „uznesenje“ iz Prve poslanice Solunjanima 4 se shvata kao susret sa Hristom prilikom Njegovog dolaska, ne kao tajni bijeg sa Zemlje. Analogija je kao kada narod izlazi da dočeka kralja i vraća se s njim.

U futurističkom pogledu, uznesenje je tajno i dešava se prije (ili tokom) velike nevolje – vjernici nestaju sa Zemlje. Popularizovan je kroz Scofield Reference Bible i savremenu evanđeosku literaturu.

 

3. TREĆI HRAM

Klasična eshatologija pojam „hram“ često tumači simbolički (hrišćanska zajednica kao hram) ili kao već ispunjen u Hristu, što znači da nema nužnog očekivanja fizičkog „trećeg“ hrama.

S druge strane, futuristička eshatologija očekuje obnovu fizičkog hrama u Jerusalimu, što se povezuje sa dolaskom Antihrista i proročanstvima iz Knjige proroka Danila i Otkrivenja Jovanovog. Pored njih, izgradnju trećeg hrama očekuju religijski cionisti u sklopu obnove Izraela, te ortodoksni Jevreji koji smatraju da će Treći hram biti izgrađen u mesijansko vrijeme (po njima, mesija još nije došao i to nipošto nije Isus Hrist). Postoje i aktivističke grupe u Izraelu koje pripremaju stvari za budući hram, a mnogi ga vide i kao politički simbol punog suvereniteta na Brdu hrama vezano za teritorijalna i identitetska pitanja. Svakako iza projekta Izrael stoje i moćni tajni lobiji i finansijeri.

Ukratko, fokus ka trećem hramu počiva ili na spekulativnoj eshatologiji ili na političko-religijskim težnjama i očekivanjima dominacije Izraela. Ni jedno ni drugo nema ništa zajedničko sa zdravim hrišćanstvom i biblijski utemeljenom eshatologijom.

 

4. MILENIJUM (1000 GODINA)

Biblijski utemeljeni pogled veže milenijum za boravak spasenih nakon drugog Hristovog dolaska na Nebu. Futuristički pogled promoviše premilenijalizam (disp.), što bi značilo da Hrist dolazi prije doslovnog hiljadugodišnjeg carstva i vlada fizički iz Jerusalima.

 

5. ULOGA IZRAELA

U klasičnoj eshatologiji „Izrael“ se često razumije duhovno a hrišćanska zajednica kao „novi Izrael“ koji nastavlja neprekidni kontinuitet duhovnog Izraela (u Otkrivenju 12 to je predstavljeno slikom „Žene“; vidi takođe Galatima 3:28-29; 6:15-16; Rimljanima 2:28-29; 9:6-8; Efescima 2:12-13).

Futuristička eshatologija pravi razliku između Izraela i Crkve i očekuje posebnu buduću ulogu nacionalnog Izraela, te doslovno i bezuslovno ispunjenje svih starosaveznih obećanja.

 

6. VELIKA NEVOLJA I ANTIHRIST

Prema klasičnom pogledu, Antihrist može biti ličnost ili prije predstavnik ustanove koja oličava satanistički sistem na zemlji pod plaštom religioznosti („mali rog“ iz Danila, „bezakonik“ iz 2. Solunjanima). Protestantski reformatori su prepoznali papstvo kao Antihrista.

Futuristički pogled zagovara 7 godina nevolje, Antihrista kao konkretnog svjetskog vođu i globalni sistem kontrole.

 

BIBLIJSKI TEST – „TAJNO UZNESENJE“ VS JAVNI DOLAZAK

Ključni tekstovi su Matej 24:23-27, 30-31; Prva Solunjanima 4:15-17; 1. Korinćanima 15:51-54. Opisi dolaska uključuju: glas trube, silazak Gospodnji s anđelima vidljiv svima i okupljanje spasenih i ne se uklapaju u ideju tajnog, nevidljivog događaja. U Jevanđelje po Mateju 24 dolazak je „kao munja“ vidljiv svima. Biblija jasno opisuje jedan javan dolazak, ne dva odvojena.

Razdvajanje dolaska na „dvije faze“ nigdje u tekstu nema jasne podrške. Takođe nema ni hronološke pauze između „uznesenja“ i „dolaska“. Problem je što taj sistem dolazi iz spekulativne teologije, ne iz Biblije.

Ideja o izgradnji trećeg hrama u Jerusalimu takođe nema biblijsku podršku jer Novi savez pomjera fokus na Hrista kao ispunjenje hrama i hramskih službi (tip – antitip; vidi Jevrejima 8). Zajednica je sada „duhovni hram“. Povratak na starosavezni sistem bogosluženja i hram bio bi vraćanje unazad, što je u Božjem planu spasenja nemoguće.

Izrael nasuprot Crkvi nije održiv koncept. Na primjer, Poslanica Rimljanima 9–11 govori o kontinuitetu, ne o dva paralelna plana, Poslanica Galatima 3:28 ističe „nema više Jevrejina i Grka… svi ste jedno u Hristu Isusu“. Očito podjela Izrael / Crkva nije podržana. To bi takođe impliciralo različite Božje standarde za različite grupe ljudi, što je nezamislivo za pravednog i doslednog Boga.

Futuristička eshatologija uvodi složen sistem (tajno uznesenje, dvije faze dolaska, obnovljeni hram, stroga podjela Izraela i Crkve) koji nije izložen ni podržan u Bibliji, nego nastaje kombinovanjem i iskrivljenom interpretacijom apokaliptičkih tekstova. Napokon, u ovom scenariju javlja se i problem identifikacije „Crkve“. Da li je to Katolička crkva? Pravoslavna? Protestantska? Koja od brojnih frakcija?

 

RAZVOJ DISPENZACIONALIZMA I FUTURIZMA

Neki rani hrišćani (npr. Irinej Lionski) očekivali su buduće carstvo (milenijum) i vjerovali u ličnog Antihrista. Ali u njihovoj misli nema „tajnog uznesenja“, podjele dolaska na dvije faze i sistema dispenzacija.

Kroz srednji vijek postoji dominacija simboličkog tumačenja. Ključna figura je Augustin Hiponski. Milenijum se tumači simbolički (amilenijalizam), a Otkrivenje Jovanovo više alegorijski nego doslovno. Ovo postaje dominantno u katoličanstvu i pravoslavlju i kod nekih reformatora.

Protestantska reformacija uvodi stvari bitne za eshatologiju i reformatori često vide papstvo kao Antihrista. Razvija se istoricizam a Otkrivenje se vidi kao istorija Crkve kroz vjekove.

Katolička crkva pokreće kontrareformaciju i uvodi prvi futurizam. Ključna figura je jezuita Francisko Ribera (16. vijek). On razvija rani oblik futurizma prema kojem se većina Otkrivenja odnosi na budućnost. Antihrist je buduća ličnost (ne papa). Teorija o „budućem Antihristu“ bila je trik protivreformacije, koji je skrenuo pažnju s papstva na izmišljenu futurističku eshatologiju.

U prelaznom periodu (17–18. vijek) futurizam postoji, ali nije dominantan i nije sistematizovan. Pojavljuju se razne spekulacije o Izraelu i kraju vremena. Očito, katolička propaganda je bila uspješna i pomjerila fokus protestanata na doslovni Izrael.

Dispezacionalizam se razvija u 19. vijeku, a ključna figura je Džon Nelson Darbi. Sistematski se uvodi istorija podijeljena na dispenzacije i pravi striktna razlika između Izraela i Crkve. Razvijaju se koncepti tajnog uznesenja, 7 godina nevolje, obnove hrama i doslovni milenijum. Ovo je prvi put da sve dolazi kao koherentan sistem.

Dalja popularizacija dešava se kroz 20. vijek, a ključni alat je Scofield Reference Bible. Tako taj sistem ulazi u evanđeoske crkve i američku religijsku kulturu. Kasnije se dodatno popularizuje kroz knjige, filmove, propovijedi i proizraelsku teologiju raznih grupacija, uključujući Mesijanske Jevreje.

 

KAKO JE DARBI DOŠAO DO TAJNOG UZNESENJA („SECRET RAPTURE“)

Darbi nije krenuo od „uznesenja“, nego od jedne ključne ideje: radikalno razdvajanje Izraela i Crkve – Izrael je zemaljski narod sa obećanjima, a Crkva je nebeski narod. Problem koji pokušava riješiti je kako da se Božji plan za Izrael ispuni ako Crkva još postoji?

Rješenje je uklanjanje Crkve. Darbi zaključuje da Crkva mora biti uklonjena prije nego što Bog ponovo počne raditi s Izraelom. To uklanjanje je zapravo uznesenje (rapture).

Da bi to potkrijepio Biblijom, Darbi je manipulisao Prvom poslanicom Solunjanima 4 koju je čitao ovako: susret u vazduhu nije isto što i povratak na Zemlju nego odlazak Crkve na nebo.

Sledeći korak bio je ubacivanje razmaka između tog događaja i javnog dolaska. To je navodno period nevolje (7 godina) za šta koristi Knjigu proroka Danila 9 (70. sedmica) tako što pravi „pauzu“ između 69. i 70. sedmice i tu ubacuje sadašnje doba Crkve. Čini se da je Darbi bio i pod uticajem Margaret Mek Donald koja je imala „vizije“ o dolasku. U sažetku Darbijeve logike:

1. Izrael i Crkva su različiti
2. Bog mora završiti plan s Izraelom
3. Crkva mora biti uklonjena
4. to uklanjanje je „tajno uznesenje“
5. zatim dolazi nevolja
6. pa javni dolazak

Drugim riječima, Darbi je prvo postavio premise / sistem pa je natezao tekst da se uklapa u njega. To je način na koji pomoću Biblije možete da „dokažete“ šta god hoćete.

Tako je Darbi proširio ideje Franciska Ribere iz 16. vijeka.

 

Tema	Ribera	Darbi
Dolazak Hrista	Jedan	Dva (tajni + javni)
Uznesenje	Nema posebno	Ključni događaj
Nevolja	Prije dolaska	Između dvije faze
Izrael/Crkva	Nije strogo razdvojeno	Strogo razdvojeno
Sistem	Jednostavan futurizam	Razrađen sistem

 

Često se pravi greška da se futurizam poistovjećuje s Darbijem, a dispenzacionalizam sa Riberom. Tačno je:

• Ribera → rani futurizam (ograničen)
• Darbi → moderni dispenzacionalizam (potpuno razvijen)

 

BIBLIJSKI PRIGOVORI FUTURISTIČKOJ (DISPENZACIONALNOJ) ESHATOLOGIJI

 

Tema	Futuristička tvrdnja	Ključni stihovi	Kritika iz teksta
Tajno uznesenje	Hrist dolazi nevidljivo po Crkvu	Prva Solunjanima 4:16–17	Opis uključuje: glas, trubu, silazak → djeluje javno, ne tajno
Dva dolaska	Uznesenje + kasniji dolazak	Matej 24:27	Dolazak kao „munja“ → jedan, univerzalno vidljiv događaj
Odvajanje uznesenja i suda	Uznesenje prije suda	Jovan 5:28–29 Otkrivenje 20	Uskrsenje pravednih i osuda zlih
Pre-tribulaciono uznesenje	Crkva izbjegava nevolju	Matej 24:29–31	Okupljanje izabranih dolazi poslije nevolje
Treći hram	Fizički hram mora biti obnovljen	Jovan 2:19–21; Prva Korinćanima 3:16	Hrist identifikuje sebe kao hram. Zajednica = hram → pomjeranje fokusa sa građevine
Izrael ≠ Crkva	Dva odvojena plana	Galatima 3:28–29; Rimljanima 11	„Svi ste jedno“ → jedinstvo naroda Božijeg. Jedno „drvo“ → uključivanje, ne paralelni planovi
Doslovni milenijum	1000 godina bukvalno na zemlji	Otkrivenje 20	Milenijum sa spasenima na Nebu
Detaljna vremenska šema	Precizni redoslijed događaja	Djela apostolska 1:7	„Nije vaše znati vremena i razdoblja“ → ograničenje spekulacija
Antihrist kao jedinstveni svjetski vođa	Jedna buduća figura	Prva Jovanova 2:18; Druga Solunjanima 2	„Mnogi antihristi“ → širi koncept. Tajna bezakonja, Antihrist se razvija istorijski (uporedi sa Danilo 7:8, 25; Otkrivenje 13:5, 7, 8).

 

Kao rezultat propagiranja ovih ideja, većinska protestantska Amerika danas je fokusirana na državu Izrael (politički cionizam), obnovu trećeg hrama i futuristička tumačenja eshatologije. Nesvjesni ove pozadine, a pod uticajem religijskih štetočina, mnogi hrišćani na prostoru Balkana su upali u zamku i postali žrtve nekog oblika futurizma.